Süresiz nafaka, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe, kusuru daha ağır olmamak şartıyla, diğer eşin ödediği ve kanunda bitiş tarihi bulunmayan yoksulluk nafakasıdır (Türk Medeni Kanunu m. 175). Kanunda bir üst süre öngörülmediği için nafaka, kaldırılmasını gerektiren bir durum doğmadıkça ödenmeye devam eder. Ancak “süresiz” ifadesi, nafakanın hiçbir koşulda değişmeyeceği anlamına gelmez.
Yoksulluk nafakasının koşulları
Yoksulluk nafakasına hükmedilebilmesi için üç koşul birlikte aranır:
- Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olmak. Ölçüt, boşanmadan sonra kendi geliriyle asgari yaşam düzeyini sürdürüp sürdüremeyeceğidir.
- Kusurun daha ağır olmaması. Boşanmada ağır kusurlu olan eş, yoksulluğa düşecek olsa dahi yoksulluk nafakası isteyemez. Eşit kusur hâlinde talep edilebilir.
- Talep edilmiş olması. İştirak nafakasının aksine hâkim kendiliğinden hükmedemez; dava dilekçesinde açıkça istenmelidir.
Miktar, yükümlünün mali gücü oranında ve süresiz olarak belirlenir. Talep hâlinde irat (aylık ödeme) yerine toptan ödeme şeklinde de hükmedilebilir (TMK m. 176/1).
Nafaka hangi hâllerde sona erer?
Kendiliğinden sona erenler
| Hâl | Sonuç |
|---|---|
| Alacaklının yeniden evlenmesi | Nafaka kendiliğinden sona erer |
| Taraflardan birinin ölümü | Nafaka kendiliğinden sona erer |
Bu iki hâlde dava açmaya gerek yoktur. İcra takibi başlatılmışsa, takibin durdurulması için nüfus kaydı veya ölüm belgesiyle icra dairesine başvurulur. Ödemeye devam edilmişse sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iade istenebilir.
Mahkeme kararıyla kaldırılanlar (TMK m. 176/3)
- Evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşamak. Uygulamada en çok tartışılan hâldir; süreklilik gösteren, ortak konutta birlikte yaşama düzeyindeki bir ilişkinin ispatı aranır. Kısa süreli veya arkadaşlık düzeyindeki ilişkiler yeterli görülmez.
- Yoksulluğun ortadan kalkması. Düzenli ve yeterli gelir getiren bir işe girme, miras kalması, kira geliri elde etme gibi hâller.
- Haysiyetsiz hayat sürme. Toplumun genel ahlak anlayışına aykırı, süreklilik gösteren yaşam biçimi.
Bu üç hâlin ispat yükü davacıdadır ve mahkeme somut delil arar. Yaygın delil türleri: tanık beyanı, adres kayıt sistemi kayıtları, SGK ve gelir kayıtları, sosyal medya paylaşımları. Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller (izinsiz takip, gizli kayıt) hükme esas alınmaz ve ayrıca ceza sorumluluğu doğurabilir.
Kaldırma yerine azaltma
Koşullar kaldırma düzeyine ulaşmıyorsa nafaka azaltma davası açılabilir. Ekonomik durumdaki önemli değişiklikler değerlendirmeye girer:
- Yükümlünün işsiz kalması veya gelirinin belirgin biçimde düşmesi
- Emeklilik nedeniyle gelir kaybı
- Ciddi sağlık sorunu veya sürekli bakım gideri
- Yeniden evlenme ve yeni doğan çocuk nedeniyle artan bakım yükümlülüğü
Önemli uyarı: Geliri düşen yükümlünün ödemeyi kendiliğinden kesmesi çözüm değildir. Ödememe, birikmiş nafaka için icra takibi ve tazyik hapsi riskini doğurur. Doğru yol, dava açıp mahkemeden azaltma kararı almaktır.
Süresiz nafaka tartışması
Yoksulluk nafakasının süresiz oluşu, kamuoyunda uzun süredir tartışılan bir konudur. Tartışmada öne çıkan öneriler; evlilik süresine bağlı bir üst sınır getirilmesi, kısa süren evliliklerde belirli süreli nafakaya hükmedilmesi ve nafaka miktarının objektif ölçütlere bağlanması yönündedir.
Bugün itibarıyla yürürlükteki düzenleme değişmemiştir: TMK m. 175 uyarınca yoksulluk nafakası süresizdir. Bir kanun değişikliği yapılması hâlinde bu yazı güncellenecektir. Nafaka türlerinin tamamını nafaka rehberimizde ele aldık.
Nafakanın güncellenmesi
Kararda artış ölçütü varsa nafaka her yıl kendiliğinden artar; güncel tutarı nafaka artış hesaplama aracımızdan hesaplayabilirsiniz. Ölçüt yoksa artırım için ayrıca dava açmak gerekir.
Sık sorulan sorular
Süresiz nafaka nedir? Süresiz nafaka, Türk Medeni Kanunu m. 175’te düzenlenen yoksulluk nafakasının uygulamadaki adıdır. Kanunda bir üst süre öngörülmediği için nafaka, kaldırılmasını gerektiren bir durum ortaya çıkmadıkça ödenmeye devam eder. “Ömür boyu değiştirilemez” anlamına gelmez.
Yoksulluk nafakası hangi hâllerde kendiliğinden sona erer? Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölmesi hâlinde nafaka kendiliğinden sona erer; ayrıca dava açmaya gerek yoktur. İcra takibi varsa durdurulması için nüfus kaydıyla birlikte icra dairesine başvurulur.
Nafaka kaldırma davası hangi hâllerde açılır? Alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması (düzenli iş, miras, kira geliri gibi) veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde nafakanın kaldırılması istenebilir (TMK m. 176/3). Bu hâllerin ispatı davacıya aittir.
Kısa süren evlilikte de süresiz nafaka ödenir mi? Yoksulluk nafakasında evlilik süresi için kanuni bir alt sınır yoktur; ancak hâkim nafakanın miktarını belirlerken evliliğin süresini, tarafların yaşını ve çalışma kapasitesini hakkaniyet ölçütü içinde değerlendirir. Uygulamada çok kısa süren evliliklerde daha düşük tutarlara hükmedildiği görülür.
Nafaka yükümlüsünün geliri düşerse ne yapılır? Nafaka azaltma davası açılabilir. İşsiz kalma, emeklilik, ciddi sağlık sorunu veya yeni bir bakım yükümlülüğü gibi ekonomik durumdaki önemli değişiklikler ispatlanırsa mahkeme nafakayı azaltabilir. Ödeme yapılmaması değil, dava açılması gerekir; ödememe icra takibi ve tazyik hapsi riskini doğurur.