İşe iade davası, iş güvencesi kapsamındaki işçinin geçerli sebep gösterilmeden yapılan feshine karşı açtığı davadır. Dava açmadan önce, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorunludur. Bu süre hak düşürücüdür ve kaçırıldığında işe iade hakkı tümüyle ortadan kalkar.
Beş şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| 1. İş Kanunu kapsamı | İşçinin 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olması |
| 2. En az 30 işçi | İş yerinde en az 30 işçi çalışması (işverenin aynı iş kolundaki tüm iş yerleri birlikte sayılır) |
| 3. En az 6 ay kıdem | İşçinin o iş yerinde en az 6 aylık kıdeminin bulunması (yer altı işlerinde bu şart aranmaz) |
| 4. Belirsiz süreli sözleşme | İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması |
| 5. İşveren feshi | Sözleşmenin işveren tarafından feshedilmiş olması |
İşveren vekili sıfatını taşıyan ve işletmenin bütününü sevk ve idare eden yöneticiler ile işçi alma ve çıkarma yetkisi bulunanlar iş güvencesi kapsamı dışındadır.
Süreler: en kritik nokta
| Adım | Süre |
|---|---|
| Arabulucuya başvuru | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay |
| Arabuluculuk süreci | Görevlendirmeden itibaren 3 hafta (zorunlu hâlde 1 hafta uzatılabilir) |
| Dava açma | Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta |
| İşe başlama başvurusu | Kararın kesinleşmesinden itibaren 10 iş günü |
| İşverenin işe başlatması | Başvurudan itibaren 1 ay |
Uygulamada en sık yaşanan hak kaybı, bir aylık arabuluculuk süresinin fesih tarihi yerine bildirimin tebliğ tarihinden başladığının gözden kaçırılmasıdır. Sözlü fesihlerde süre, işçinin feshi öğrendiği tarihten işler.
Fesih için “geçerli sebep” nedir?
İşveren, iş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesini feshederken geçerli bir sebep göstermek ve bunu yazılı olarak bildirmek zorundadır. Geçerli sebepler iki grupta toplanır:
İşçiden kaynaklanan sebepler: yetersizlik (performans düşüklüğü, uyum sorunu), davranış (sık sık işe geç gelme, iş arkadaşlarını rahatsız etme).
İşletmeden kaynaklanan sebepler: ekonomik güçlük, teknolojik değişim, yeniden yapılanma, iş hacminin daralması.
İşletmesel sebeple fesihte işverenin ayrıca feshin son çare olduğu ilkesine uyduğunu ispat etmesi gerekir: fazla mesailerin kaldırılması, esnek çalışma, başka bölümde değerlendirme gibi seçeneklerin tüketilmiş olması aranır.
Fesih usulüne ilişkin zorunluluklar: fesih yazılı yapılmalı, sebep açık ve kesin biçimde belirtilmeli; işçinin davranışı veya verimi nedeniyle fesihte işçinin savunması alınmalıdır. Savunma alınmadan yapılan fesih, sebebi geçerli olsa dahi geçersiz sayılır.
İspat yükü işverendedir. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını işveren ispatlamak zorundadır.
Dava kazanılırsa ne oluyor?
Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse iki alacak birlikte hükmedilir:
- İşe başlatmama tazminatı: En az 4, en çok 8 aylık ücret tutarında. Miktar, işçinin kıdemine ve fesih sebebine göre belirlenir. Yalnızca işveren işçiyi işe başlatmazsa ödenir.
- Boşta geçen süre ücreti: Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok 4 aya kadar ücret ve diğer hakları.
Sonrasındaki akış şöyledir: işçi, kararın kesinleşmesinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak üzere işverene başvurmalıdır. Bu başvuru yapılmazsa fesih geçerli hâle gelir ve iki tazminat da istenemez. Başvuru üzerine işveren bir ay içinde işe başlatmazsa yukarıdaki tazminatlar doğar.
Daha önce ödenen kıdem ve ihbar tazminatı, işe başlatılma hâlinde boşta geçen süre ücretinden mahsup edilir. Kıdem tazminatı hakkının koşullarını kıdem tazminatı şartları yazımızda ele aldık.
Arabuluculukta nelere dikkat edilmeli?
Arabuluculuk tutanağında “işe iade” konusunda anlaşma sağlandığı yazılıyorsa, tutanağa işe başlatma tarihi, işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti açıkça yazılmalıdır. Bu kalemler belirtilmeden yapılan anlaşma sonradan uyuşmazlık doğurur.
Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenir; eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir, bu sürede sunulmazsa dava usulden reddedilir.
Sık sorulan sorular
İşe iade davası için süre ne kadar? Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılırsa işe iade hakkı ortadan kalkar. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılır.
İşe iade davası açmak için kaç işçi çalışması gerekir? İş yerinde en az 30 işçi çalışıyor olmalıdır. Bu sayı, işverenin aynı iş kolundaki tüm iş yerlerindeki işçileri birlikte hesaplanarak bulunur; yani işverenin farklı şubelerindeki işçiler de sayıya dâhildir.
İşe iade davasını kazanırsam ne olur? Mahkeme feshin geçersizliğine karar verir. İşçi, kararın kesinleşmesinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. İşveren bir ay içinde işe başlatmazsa en az 4, en çok 8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ile en çok 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti ödenir.
Belirli süreli sözleşmeyle çalışan işe iade davası açabilir mi? Hayır. İş güvencesi hükümleri belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar için geçerlidir. Belirli süreli sözleşmeyle çalışanlar işe iade davası açamaz; ancak sözleşmenin haksız feshi hâlinde bakiye süre ücreti gibi başka talepleri gündeme gelebilir.
İşe iade davası kazanılırsa kıdem tazminatı ne olur? İşçi işe başlatılırsa daha önce ödenen kıdem ve ihbar tazminatı, ödenecek boşta geçen süre ücretinden mahsup edilir. İşe başlatılmazsa fesih geçerli hâle gelir ve kıdem-ihbar tazminatı hakkı korunur; eksik ödenmişse farkı talep edilebilir.