Kıdem tazminatı, iş ilişkisi sona eren işçinin en önemli alacaklarından biridir. Ancak her işten ayrılma kıdem tazminatı hakkı doğurmaz; kanun belirli koşullar arar.
Temel şartlar
- En az 1 yıl kıdem: Aynı işverene bağlı olarak (aynı işyerinde veya işverenin farklı işyerlerinde) en az 1 yıl çalışmış olmak gerekir.
- Sözleşmenin tazminata hak kazandıran şekilde sona ermesi: Belirleyici olan, iş sözleşmesinin nasıl sona erdiğidir.
Hangi hâllerde kıdem tazminatı alınır?
- İşveren, iş sözleşmesini haklı bir neden olmaksızın feshederse,
- İşçi, sağlık sorunları, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları (ör. ücretin ödenmemesi, sigorta priminin eksik yatırılması, mobbing) gibi haklı nedenlerle kendisi feshederse,
- Emeklilik veya emeklilik için yaş dışındaki koşulların (sigortalılık süresi + prim günü) tamamlanması hâlinde,
- Erkek işçinin askerlik nedeniyle işten ayrılması hâlinde,
- Kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde kendi isteğiyle işten ayrılması hâlinde,
- İşçinin ölümü hâlinde (mirasçılara ödenir).
Hangi hâllerde alınamaz?
- İşçinin haklı bir neden olmadan istifa etmesi,
- İşverenin, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle yaptığı haklı fesih (ör. devamsızlık, doğruluğa aykırı davranış).
Uygulamada en sık yaşanan sorun, gerçekte haklı nedeni bulunan işçinin “istifa dilekçesi” imzalamasıdır. Baskı altında veya matbu olarak imzalatılan istifa dilekçeleri yargı önünde her zaman kesin sonuç doğurmaz; somut durumun değerlendirilmesi gerekir.
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında tazminat ödenir; artan süreler oranlanır. Giydirilmiş ücrete; yol, yemek, ikramiye gibi süreklilik gösteren ödemeler dâhildir. Hesaplamada, her yıl güncellenen kıdem tazminatı tavanı dikkate alınır.
Örnek: 5 yıl 6 ay kıdemi ve 30.000 TL giydirilmiş brüt ücreti olan işçinin tazminatı: 5,5 × 30.000 = 165.000 TL (tavan kontrolü saklı kalmak üzere).
Zamanaşımı ve dava süreci
Kıdem tazminatında zamanaşımı, fesih tarihinden itibaren 5 yıldır. Dava açmadan önce arabuluculuk başvurusu zorunludur; anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır.
İşten çıkarıldıysanız veya haklı nedenle ayrılmayı düşünüyorsanız, fesihten önce ve sonra atacağınız adımlar hak kaybını önlemek açısından belirleyicidir. Ayrıntılı bilgi için Tarsus iş hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kıdem tazminatı için kaç yıl çalışmak gerekir? Aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışmış olmak gerekir. Aynı işverenin farklı iş yerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesaplanır.
İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi? Kural olarak hayır. Ancak İş Kanunu m. 24’te sayılan haklı nedenlerle (ücretin ödenmemesi, sigorta priminin eksik yatırılması, mobbing gibi) yapılan istifada kıdem tazminatı hakkı doğar. Emeklilik, askerlik ve kadın işçinin evlilik nedeniyle ayrılması hâllerinde de ödenir.
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır? Her tam çalışma yılı için giydirilmiş brüt ücret tutarında, artık günler için orantılı olarak hesaplanır. Hesaplamaya esas ücret, o dönem için geçerli kıdem tazminatı tavanını aşamaz.