Barodan avukat iki ayrı yoldan istenir. Hukuk davaları (boşanma, nafaka, işçi alacağı, kira, miras) için baronun Adli Yardım Bürosu’na gelir ve mal varlığı belgeleriyle başvurulur. Ceza soruşturma ve davalarında ise müdafi veya vekil, Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında kolluk, savcılık ya da mahkemenin talebiyle baronun CMK servisi tarafından görevlendirilir. Mersin ve Tarsus’ta her iki hizmet de Mersin Barosu tarafından yürütülür.
İki ayrı mekanizma: adli yardım ve CMK
«Barodan avukat» denince tek bir sistem yoktur; talebiniz hangi yargı alanına giriyorsa o mekanizma işler.
| Adli yardım | CMK müdafi / vekil | |
|---|---|---|
| Alan | Hukuk davaları ve takipler | Ceza soruşturması ve ceza davası |
| Dayanak | Avukatlık Kanunu m. 176-181, TBB Adli Yardım Yönetmeliği | Ceza Muhakemesi Kanunu m. 150, 234, 239 |
| Kim başvurur | Kişi, bizzat baroya | Kolluk, savcılık veya mahkeme baroya iletir; kişi talep eder |
| Şart | Ödeme gücü yokluğu + istemin haklılığı | Bazı hâllerde otomatik, diğerlerinde istem |
| Ücreti kim öder | Baro adli yardım fonu | Adalet Bakanlığı bütçesi (CMK ücret tarifesi) |
| Yargılama giderleri | Başvurucuya aittir; mahkemeden ayrıca adli yardım istenir | Kural olarak devlet karşılar |
Adli yardım: hukuk davalarında barodan avukat
Avukatlık Kanunu m. 176’ya göre adli yardım, «avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara» avukatlık hizmeti sağlanmasıdır. Hizmet, baro merkezindeki adli yardım bürosu ve ilçelerdeki temsilcilikler eliyle yürütülür (m. 177).
Kimler yararlanabilir?
İki şart birlikte aranır:
- Ödeme gücü yokluğu. Kanunda sabit bir gelir sınırı yoktur; büro, gelir, taşınmaz, araç, banka hesabı ve sosyal yardım kayıtlarına bakarak somut durumu değerlendirir. Asgari ücret düzeyinde geliri olup bakmakla yükümlü olduğu kişiler bulunanlar uygulamada sık kabul edilen gruptur.
- İstemin haklılığı. Avukatlık Kanunu m. 178, istek sahibinin «isteminde haklı olduğunu gösterdiği delillerle kanıtlamak» zorunda olduğunu söyler. Açıkça dayanaksız bir dava için adli yardım verilmez.
Başvuru belgeleri
TBB Adli Yardım Yönetmeliği m. 5, başvuruda başvuru formu, imzalı taahhütname ve KVKK açık rıza beyanı alınmasını, ayrıca Yönetmeliğin Ek-3 listesindeki belgelerin istenmesini öngörür. Mersin Barosu’nun yayımladığı Ek-3 listesi şu belgeleri içerir (çoğu e-Devlet’ten alınır):
- T.C. kimlik kartı fotokopisi
- Nüfus kayıt örneği ve yerleşim yeri (ikametgâh) belgesi
- Araç kaydı sorgulama sonucu
- Türkiye genelinde taşınmaz kaydı sorgulama sonucu
- Çalışıyorsa maaş bordrosu / gelir belgesi; çalışmıyorsa SGK 4A-4B-4C gelir belgesi
- Gelir testi sonucu
- Çiftçi Kayıt Sistemi ve Tarım ve Orman Bakanlığı sorgulamaları
- Alacaklı ve borçlu olunan icra dosyası sorgulaması
- Mevduat / katılım fonu hesabı bulunan banka sorgulaması
- Sahibi, ortağı veya yetkilisi olunan ticari işletme sorgulaması
- Son iki yıla ait sosyal yardım bilgileri sorgulaması
- Açılmış dava varsa dosya fotokopisi
Başvuru dilekçesinde talebin konusu (örneğin «boşanma ve nafaka davası açılması») açıkça yazılmalıdır. Eksik belgeyle yapılan başvuru değerlendirmeye alınmaz.
Başvuru nasıl yapılır, ne kadar sürer?
Başvuru, hizmetin görüleceği yerdeki adli yardım bürosuna veya temsilciliğine yapılır. Büro belgeleri inceler, gerekirse kurumlardan araştırma yapar ve karar verir. Hak kaybı doğuracak aciliyet varsa (örneğin süresi dolmak üzere olan bir dava) ivedi görevlendirme yapılır ve olağan süreler beklenmez (Yönetmelik m. 6).
Ret ve itiraz
Ret kararı başvurucuya bildirilir. Bildirimden itibaren on gün içinde yazılı veya sözlü olarak baro başkanına başvurulabilir; baro başkanı yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir. Süresinde karar verilmezse istem reddedilmiş sayılır (Avukatlık Kanunu m. 178, Yönetmelik m. 5). Bu aşamadan sonra idari bir itiraz yolu kalmaz; başvurucu ya kendi olanaklarıyla avukat tutar ya da mahkemeden adli yardım isteyerek davayı bizzat açar.
Kabulden sonra ne olur?
Büro bir avukat görevlendirir ve durumu başvurucuya bildirir. Başvurucunun on gün içinde avukata ulaşması, vekâletname vermesi ve gerekli belgeleri teslim etmesi beklenir; aksi hâlde avukatın yükümlülüğü sona erer. Görevlendirilen avukat, Avukatlık Kanunu m. 179 gereği işi sonuna kadar takip etmekle yükümlüdür ve büro işin aşamalarını izler.
Adli yardım gerçekten «ücretsiz» mi?
Bu noktada üç nüans önemlidir:
- Avukat ücreti fondan ödenir; başvurucu avukata ücret ödemez.
- Harç ve yargılama giderleri (başvurma harcı, gider avansı, bilirkişi) kural olarak başvurucuya aittir. Bunlar için dava dilekçesiyle birlikte mahkemeden HMK m. 334 adli yardım istenir; kabul edilirse giderlerden geçici muafiyet sağlanır. Baro adli yardımı ile mahkeme adli yardımı farklı kurumlardır ve ikisi birlikte istenir.
- Dava sonunda maddi yarar elde edilirse taahhütname gereği, avukata ödenen ücret ile elde edilen yararın %5’i baroya ödenir; nafaka alacakları bu kuralın dışındadır (Yönetmelik m. 5/A). Başvurunun haksız olduğu sonradan anlaşılırsa ödenen ücretin iki katı ve masraflar faiziyle geri istenir.
Ayrıca mahkemenin haksız çıkan karşı tarafa yüklediği vekâlet ücreti, Avukatlık Kanunu m. 164 uyarınca avukata aittir; adli yardımdan yararlanan kişiye ödenmez.
CMK müdafi ve vekil: ceza işlerinde barodan avukat
Ceza yargılamasında savunma hakkı kamu düzenindendir; bu yüzden şüpheli, sanık ve mağdur için avukat görevlendirmesi Ceza Muhakemesi Kanunu’nda ayrıca düzenlenmiştir. Görevlendirilen avukata müdafi (şüpheli/sanık için) veya vekil (mağdur/katılan için) denir.
Kimler otomatik olarak avukat alır?
CMK m. 150’ye göre müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık;
- 18 yaşını doldurmamışsa,
- sağır veya dilsizse ya da kendisini savunamayacak derecede malulse,
- isnat edilen suçun alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiriyorsa
istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir. Bu hâllerde kişi «avukat istemiyorum» dese de yargılama müdafisiz yürütülemez.
Mağdur tarafında CMK m. 234, 18 yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malul mağdurlara istem aranmaksızın vekil görevlendirilmesini öngörür. Cinsel saldırı ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda mağdur veya katılan, istemi hâlinde barodan vekil görevlendirilmesini isteyebilir (m. 239).
Diğer hâllerde nasıl talep edilir?
Bu gruplara girmeyen şüpheli veya sanık, «müdafi seçebilecek durumda olmadığını» beyan ederse istemi üzerine müdafi görevlendirilir (m. 150/1). Talep ifade sırasında kolluğa, savcılığa veya duruşmada mahkemeye sözlü olarak iletilir; ilgili merci talebi baronun CMK servisine aktarır ve avukat sistem üzerinden atanır. Gözaltındaki bir yakınınız için siz de kolluk veya savcılık aracılığıyla müdafi istenmesini talep edebilirsiniz.
CMK avukatının ücreti
Ücret, Adalet Bakanlığı’nın her yıl yayımladığı CMK ücret tarifesine göre kamu bütçesinden ödenir; kişi avukata ödeme yapmaz. Mahkûmiyet hâlinde istem üzerine görevlendirilen müdafiin ücretinin yargılama gideri olarak sanığa yükletilip yükletilemeyeceği uygulamada tartışmalıdır; zorunlu müdafilik hâllerinde Yargıtay bu yükün sanığa yükletilmemesi yönünde kararlar vermiştir. Bu konuda dosyanızın durumuna göre bilgi almanız yerinde olur.
Kendi avukatınızı seçebilir misiniz?
CMK görevlendirmesinde avukatı siz seçmezsiniz; sistem sırayla atar. Ancak her aşamada kendi seçtiğiniz bir avukata vekâlet verebilirsiniz; bu durumda görevlendirilen müdafiin görevi sona erer ve ücret sizinle avukatınız arasında kararlaştırılır. İfade aşamasında görevlendirilen müdafiin dosyayı sonuna kadar takip etmesi de mümkündür; görevlendirme kural olarak soruşturma ve kovuşturmanın tamamı için yapılır.
Mersin Barosu’nda adli yardım: iletişim ve Tarsus
Tarsus’un ayrı bir barosu yoktur; Tarsus’ta faaliyet gösteren avukatlar Mersin Barosu levhasına kayıtlıdır ve adli yardım hizmeti de Mersin Barosu tarafından verilir. Baronun internet sitesinde (mersinbarosu.org.tr) yayımlanan bilgilere göre:
| Birim | Yer / iletişim |
|---|---|
| Merkez Adli Yardım Bürosu | Gökdelen 16. Kat, Mersin — Tel: 0324 337 45 30 - 31, Faks: 0324 337 45 32 |
| Tarsus Adli Yardım Temsilciliği | Tel: 0324 624 18 97 |
| CMK Merkezi | Baro sitesindeki CMK Merkezi sayfası; CMK başvuru formu ve yönerge burada yayımlanır |
Bu bilgiler 17 Eylül 2026’da baronun sitesinden alınmıştır; temsilci ve telefon bilgileri değişebileceği için aramadan önce siteden teyit edin. Başvuru formu, KVKK açık rıza beyanı ve istenen belgeler listesi de aynı sitede «Adli Yardım Başvurusu İçin İstenilen Belgeler» başlığı altında yayımlanmaktadır.
Tarsus’ta nasıl işler? Tarsus’ta ikamet edenler başvuruyu Tarsus adli yardım temsilciliği üzerinden yapabilir; temsilcilik başvuruyu alır, belgeleri kontrol eder ve görevlendirme Mersin Barosu tarafından yapılır. Dava Tarsus Adliyesi’nde görüleceği için görevlendirilen avukat da genellikle Tarsus’ta çalışan avukatlar arasından seçilir. Tarsus Adliyesi’ndeki baro odası da yönlendirme için ilk başvuru noktası olabilir.
Barodan atanan avukat ile ücretli avukat arasında fark var mı?
Hukuki olarak yoktur. Adli yardım ve CMK kapsamında görevlendirilen avukat da baro levhasına kayıtlı, aynı meslek kurallarına ve sorumluluğa tabi bir avukattır; işi sonuna kadar takip etmek zorundadır. Fark, avukatı sizin seçmemeniz ve ücretin kamu tarafından karşılanmasıdır. Görevlendirilen avukatın baro kaydını Mersin Barosu avukat sorgulama rehberindeki adımlarla doğrulayabilirsiniz.
Ödeme gücünüz varsa ya da adli yardım koşullarını taşımıyorsanız ücret, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi çerçevesinde avukatla kararlaştırılır; bunun nasıl hesaplandığını avukat ücreti ne kadar ve yalnızca danışma için avukat danışma ücreti yazılarında anlattık.
Sık sorulan sorular
Barodan avukat nasıl talep edilir? Hukuk davaları için baronun Adli Yardım Bürosu’na başvuru formu, taahhütname ve gelir-mal varlığı belgeleriyle başvurulur; büro inceleyip kabul ederse bir avukat görevlendirir. Ceza soruşturma ve davalarında ise CMK kapsamında müdafi veya vekil, kolluk, savcılık ya da mahkemenin baroya ilettiği talep üzerine görevlendirilir; kişinin bizzat baroya gitmesi gerekmez.
Adli yardım için gelir sınırı ne kadar? Kanun ve yönetmelikte sabit bir rakam yoktur. Avukatlık Kanunu m. 176, avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanları kapsar; büro, gelir belgesi, taşınmaz ve araç kaydı, banka ve sosyal yardım sorgularına bakarak somut duruma göre karar verir.
Adli yardım başvurusu reddedilirse ne yapılır? Ret kararının bildiriminden itibaren on gün içinde yazılı veya sözlü olarak baro başkanına başvurulur. Baro başkanı yedi gün içinde karar verir; bu karar kesindir. Süresinde karar verilmezse istem reddedilmiş sayılır (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m. 5).
Barodan atanan avukat tamamen ücretsiz mi? Avukatın ücreti baro adli yardım fonundan ödenir; başvurucu avukata ücret ödemez. Ancak harç, gider avansı gibi yargılama giderleri kural olarak başvurucuya aittir; bunlar için mahkemeden ayrıca adli yardım (HMK m. 334) istenir. Dava sonunda nafaka dışında maddi bir yarar elde edilirse avukata ödenen ücret ile elde edilen yararın %5’i baroya geri ödenir.
Kimler CMK avukatını otomatik olarak alır? Ceza Muhakemesi Kanunu m. 150 uyarınca müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık 18 yaşından küçükse, sağır veya dilsizse ya da kendini savunamayacak derecede malulse ve suçun alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiriyorsa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir. Mağdur için de benzer kural m. 234 ve m. 239’da düzenlenmiştir; diğer hâllerde istem üzerine görevlendirme yapılır.
Mersin Barosu Adli Yardım Bürosu nerede, Tarsus’tan nasıl başvurulur? Mersin Barosu’nun sitesinde yayımlanan bilgiye göre Merkez Adli Yardım Bürosu Gökdelen 16. kattadır; telefon 0324 337 45 30 - 31. Tarsus için baronun görevlendirdiği adli yardım temsilcisi bulunur (0324 624 18 97); Tarsus’ta ikamet edenler başvuruyu temsilcilik üzerinden yapabilir. Bilgiler değişebileceği için aramadan önce mersinbarosu.org.tr adresinden teyit edin.
Barodan atanan avukatı değiştirebilir miyim? Adli yardımda avukatı büro seçer; haklı bir neden varsa büroya başvurularak değişiklik istenebilir. CMK görevlendirmesinde de avukat sistem üzerinden atanır. Her iki durumda da istediğiniz zaman kendi seçtiğiniz bir avukata vekâlet verebilirsiniz; bu hâlde görevlendirme sona erer ve ücret sizinle avukatınız arasında kararlaştırılır.