Boşanma davası, dava dilekçesinin aile mahkemesine sunulması ve harç ile gider avansının yatırılmasıyla açılır. Anlaşmalı boşanmada dava tek duruşmada bitebilir; çekişmeli boşanmada dilekçeler aşaması, ön inceleme, tahkikat ve karar aşamaları izlenir. Avukat zorunlu değildir.
1. Önce karar: anlaşmalı mı, çekişmeli mi?
Eşler boşanmanın tüm sonuçlarında (velayet, nafaka, tazminat, mal paylaşımı) anlaşabiliyorsa ve evlilik en az bir yıl sürmüşse anlaşmalı boşanma yolu açıktır — bu yol hem çok daha kısa hem de daha az masraflıdır. Bir konuda bile anlaşma yoksa dava çekişmeli görülür.
Anlaşmalı boşanmada dilekçeye imzalı protokol eklenir; örnek metin ve hazırlanışı anlaşmalı boşanma dilekçesi örneği yazımızda yer alıyor.
2. Yetkili ve görevli mahkemenin belirlenmesi
- Görevli mahkeme: Aile mahkemesi. Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar.
- Yetkili mahkeme (TMK m. 168): Eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi.
Yani ayrı yaşayan eşlerde davacı, kendi yerleşim yerindeki aile mahkemesinde de dava açabilir. Yetkisiz mahkemede açılan davada karşı taraf süresinde yetki itirazında bulunursa dosya yetkili mahkemeye gönderilir ve süreç uzar.
3. Gerekli belgeler
| Belge | Zorunlu mu? | Not |
|---|---|---|
| Dava dilekçesi | Evet | Taraf sayısı + 1 nüsha |
| Nüfus kayıt örneği | Evet | e-Devlet’ten alınabilir |
| Kimlik fotokopisi | Evet | Taraflara ait |
| Vekâletname | Avukatla takipte | Boşanma için özel yetki gerekir |
| Anlaşmalı boşanma protokolü | Anlaşmalıda | İmzalı, her sayfası paraflı |
| Gelir belgesi / SGK dökümü | Nafaka talebinde | Tarafların ekonomik durumu için |
| Tapu, araç, banka kayıtları | Mal rejimi talebinde | Edinilmiş malların tespiti |
| Mesaj, fotoğraf, kamera kaydı | Kusur iddiasında | Hukuka uygun elde edilmiş olmalı |
| Sağlık raporu, 6284 kararı | Şiddet iddiasında | Delil ve tedbir dayanağı |
| Tanık listesi | Çekişmelide | Ad, adres ve hangi vakıaya ilişkin olduğu |
4. Dilekçenin hazırlanması
Dava dilekçesi HMK m. 119’daki unsurları taşımalıdır: mahkeme adı, tarafların kimlik ve adres bilgileri, konu, açıklamalar (vakıalar), hukuki sebepler, deliller, talep sonucu, tarih ve imza.
Çekişmeli boşanmada dilekçenin en kritik bölümü vakıalar kısmıdır: hangi olayın ne zaman, nerede ve hangi delille ispat edileceği somut olarak yazılmalıdır. “Geçimsizlik var” gibi soyut ifadeler tek başına yeterli olmaz.
Dilekçede birlikte ileri sürülebilecek talepler:
- Boşanma
- Velayet ve kişisel ilişki
- Tedbir nafakası (dava süresince), iştirak ve yoksulluk nafakası
- Maddi ve manevi tazminat (TMK m. 174)
- Mal rejiminin tasfiyesi (ayrı dava olarak da açılabilir; boşanma kesinleşmeden karara bağlanamaz)
- Ziynet eşyası alacağı
- Geçici tedbirler (TMK m. 169): konutun tahsisi, çocukla kişisel ilişki, malların korunması
5. Dava açılışı ve harçlar
Dilekçe, adliyedeki tevzi bürosuna verilir. Başvuru sırasında başvurma harcı, peşin harç ve gider avansı yatırılır; tutarlar her yıl Ocak ayında güncellenir. Ödeme gücü olmayan taraflar adli yardım talebinde bulunabilir (HMK m. 334); talep kabul edilirse harç ve masraflardan geçici olarak muaf tutulur.
Avukatla takip ediliyorsa dava UYAP Avukat Portal üzerinden elektronik olarak açılır ve dosya aynı gün numara alır.
6. Dilekçeler aşaması (çekişmelide)
| Dilekçe | Süre |
|---|---|
| Dava dilekçesi | — |
| Cevap dilekçesi | Tebliğden itibaren 2 hafta (bir defaya mahsus 1 ay ek süre istenebilir) |
| Cevaba cevap | 2 hafta |
| İkinci cevap | 2 hafta |
Bu aşama tamamlanmadan tahkikata geçilmez. Süreler hak düşürücüdür: cevap dilekçesi verilmezse davalı, davacının vakıalarını inkâr etmiş sayılır ancak delil bildirme ve karşı talep (örneğin tazminat) hakkını kaybedebilir.
7. Ön inceleme, tahkikat ve karar
Ön inceleme duruşmasında hâkim dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, tarafları sulhe teşvik eder, uyuşmazlık konularını tespit eder ve delillerin toplanması için süre verir.
Tahkikat aşamasında tanıklar dinlenir, sosyal inceleme raporu (velayet için) alınır, gerekirse bilirkişi incelemesi yapılır. Bu aşama davanın en uzun bölümüdür.
Karar aşamasında hâkim boşanma, velayet, nafaka ve tazminat taleplerini birlikte karara bağlar. Gerekçeli karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidilebilir.
Sürecin tamamının ne kadar sürdüğünü boşanma davası ne kadar sürer yazımızda anlattık.
8. Dava süresince geçerli tedbirler
Boşanma davası açıldığı anda hâkim, talep üzerine veya kendiliğinden geçici tedbir kararı verebilir (TMK m. 169):
- Tedbir nafakası: Dava süresince eş ve çocuklar için ödenir; boşanma kararıyla iştirak/yoksulluk nafakasına dönüşür.
- Çocukla kişisel ilişki: Dava sürerken görüşme düzeni belirlenir.
- Konutun tahsisi: Ortak konutun hangi eşe bırakılacağı kararlaştırılır.
- Malların korunması: Taşınmazların devrinin önlenmesi için tapuya şerh konulabilir.
Şiddet veya tehdit varsa boşanma davasından bağımsız olarak 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı talep edilebilir; bu başvuru kolluk, savcılık veya aile mahkemesine yapılır ve harca tabi değildir.
Sık sorulan sorular
Boşanma davası açmak için avukat zorunlu mu? Hayır, boşanma davasında avukatla temsil zorunlu değildir; taraflar davayı kendileri açıp takip edebilir. Ancak nafaka, velayet, tazminat ve mal rejimi talepleri usul kurallarına bağlı sürelerle sınırlı olduğundan, hak kaybı riskini azaltmak için hukuki destek alınması yaygındır.
Boşanma davası hangi mahkemede açılır? Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Tarsus’ta oturanlar için Tarsus Adliyesi, Mersin merkez ilçeleri için Mersin Adliyesi yetkilidir.
Boşanma davası açmak için gereken belgeler neler? Dava dilekçesi, nüfus kayıt örneği ve kimlik fotokopisi temel belgelerdir. Talebe göre gelir belgesi, tapu ve banka kayıtları, sağlık raporu, mesaj ve fotoğraf kayıtları, tanık listesi ile 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma kararları eklenir.
Eşim adresi bilinmiyorsa dava açabilir miyim? Evet. Adres bilinmiyorsa mahkeme adres araştırması yapar; sonuç alınamazsa tebligat ilanen yapılır. Bu durumda süreç uzar ancak dava görülmeye devam eder.
Dava açıldıktan sonra vazgeçebilir miyim? Davadan feragat edilebilir veya davacı davayı takipsiz bırakabilir. Ancak feragat kesin hüküm sonucu doğurur; aynı sebebe dayanarak yeniden dava açmak mümkün olmayabilir. Barışma hâlinde davanın nasıl sonlandırılacağı önceden değerlendirilmelidir.