Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanmanın tüm sonuçlarında anlaşarak açtıkları ve genellikle tek duruşmada sonuçlanan boşanma türüdür. Türk Medeni Kanunu m. 166/3’te düzenlenir. Dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, tarafların boşanmada anlaşması, hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve protokolü uygun bulması.
Anlaşmalı boşanmanın dört şartı
1. Evlilik en az 1 yıl sürmüş olmalı. Süre, resmî nikâh tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır. Bir yıl dolmadan açılan anlaşmalı boşanma davası bu yönüyle reddedilir; eşler çekişmeli boşanma yoluna gitmek zorunda kalır.
2. Eşler birlikte başvurmalı veya biri diğerinin davasını kabul etmeli. İki eş birlikte davacı olabileceği gibi, bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi de yeterlidir.
3. Hâkim tarafları bizzat dinlemeli. Bu şart, uygulamada davayı en çok aksatan noktadır: vekil aracılığıyla katılım yeterli değildir, her iki taraf da duruşmada hazır bulunmak zorundadır. Hâkim, iradelerin serbestçe açıklanıp açıklanmadığını denetler.
4. Hâkim, mali sonuçlar ve çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmalı. Hâkim protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir; tarafların ve özellikle çocukların menfaatini gözeterek değişiklik yapabilir. Bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya hükmedilir.
Süreç adım adım
| Adım | Ne yapılır | Yaklaşık süre |
|---|---|---|
| 1 | Protokolün hazırlanması ve imzalanması | Tarafların anlaşma hızına bağlı |
| 2 | Dilekçe + protokolün tevzi bürosuna verilmesi, harç ve avansın yatırılması | Aynı gün |
| 3 | Dosyanın aile mahkemesine dağıtılması, duruşma gününün verilmesi | Birkaç hafta – birkaç ay |
| 4 | Duruşma: tarafların dinlenmesi, protokolün onayı, kararın verilmesi | Tek celse |
| 5 | Gerekçeli kararın yazılması ve tebliği | 1–4 hafta |
| 6 | İstinaf süresinin geçmesi / feragat ile kesinleşme | 2 hafta (feragatle daha kısa) |
| 7 | Kararın nüfusa işlenmesi | Birkaç gün |
Toplamda uygulamada 1–3 ay arasında bir süre ortaya çıkar. Sürenin en değişken kalemi 3. adımdır; mahkemenin iş yoğunluğu belirleyicidir. Çekişmeli boşanmanın neden 1–2 yıl sürdüğünü boşanma davası ne kadar sürer yazımızda karşılaştırdık.
Duruşmada neler oluyor?
Duruşma çoğunlukla kısa sürer. Hâkim sırasıyla:
- Tarafların kimliğini tespit eder,
- Boşanma iradesini her iki taraftan ayrı ayrı sorar,
- Protokolü madde madde okur ve tarafların kabulünü tutanağa geçirir,
- Çocuk varsa velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası düzenlemesini denetler,
- Uygun bulursa boşanmaya ve protokolün onaylanmasına karar verir.
Taraflar duruşmada istinaf hakkından feragat ederse karar daha erken kesinleşir; bu, süreci kısaltmanın en pratik yoludur.
Anlaşmalı mı, çekişmeli mi?
| Anlaşmalı | Çekişmeli | |
|---|---|---|
| Süre | 1–3 ay | 1–2 yıl (istinafla daha uzun) |
| Duruşma sayısı | Genellikle 1 | 4–8 arası olabilir |
| İspat yükü | Yok (anlaşma esas) | Kusur ve vakıaların ispatı gerekir |
| Tanık / delil | Genellikle gerekmez | Tanık, sosyal inceleme, bilirkişi |
| Masraf | Düşük | Yüksek (bilirkişi, tanık, uzun takip) |
| Duygusal yıpranma | Sınırlı | Yüksek |
Anlaşma sağlanabildiği her durumda anlaşmalı boşanma tercih edilir. Ancak eşler arasında şiddet, baskı veya ekonomik güç dengesizliği varsa, aceleyle imzalanan bir protokol kalıcı hak kaybı doğurabilir; böyle dosyalarda protokolü imzalamadan önce hukuki destek almak önemlidir.
Masraflar
Anlaşmalı boşanmada dava açarken başvurma harcı, peşin (maktu) harç ve gider avansı yatırılır; tutarlar her yıl Ocak ayında yeniden değerleme oranına göre güncellenir. Avukatla takip hâlinde ayrıca vekâlet ücreti söz konusu olur; bu ücret Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi çerçevesinde, dosyanın kapsamına göre belirlenir. Taraflar protokolde yargılama gideri ve vekâlet ücretini kimin karşılayacağını serbestçe kararlaştırabilir.
Sık yapılan hatalar
- Duruşmaya gelmemek. Anlaşmalı boşanmanın tek “olmazsa olmaz” pratik kuralıdır.
- Protokolü aceleyle imzalamak. Kesinleşen protokolün mali sonuçları geri alınamaz; özellikle tazminat ve mal rejimi feragatleri kalıcıdır.
- Nafaka artış ölçütünü yazmamak. Ölçüt yoksa her artış için dava açmak gerekir. Ölçüt varsa güncel tutarı nafaka artış hesaplama aracıyla takip edebilirsiniz.
- Taşınmaz devrini protokolle bitmiş saymak. Tapu devri için kararın kesinleşmesinden sonra ayrıca işlem yapılır.
- Yurt dışındaki eşin durumunu gözden kaçırmak. Yurt dışında yaşayan eşin duruşmaya bizzat katılması gerektiği için tarih planlaması önceden yapılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Anlaşmalı boşanma kaç günde biter? Dava tek duruşmada karara bağlanır; toplam süre dava açılışından kararın kesinleşip nüfusa işlenmesine kadar uygulamada genellikle 1–3 aydır. Bu sürenin büyük bölümü duruşma gününün verilmesini ve gerekçeli kararın yazılmasını beklemekle geçer.
Evlilik 1 yılı doldurmadıysa anlaşmalı boşanma mümkün mü? Hayır. Türk Medeni Kanunu m. 166/3 evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasını arar. Bir yıl dolmadan boşanmak isteyen eşler çekişmeli boşanma davası açmak ve boşanma sebebini ispat etmek zorundadır.
Duruşmaya katılmazsam ne olur? Anlaşmalı boşanmada tarafların bizzat duruşmada hazır bulunması zorunludur. Taraflardan biri katılmazsa hâkim anlaşmalı boşanmaya karar veremez; dosya çekişmeli boşanma olarak görülmeye devam eder veya dava reddedilir.
Anlaşmalı boşanma kararı ne zaman kesinleşir? Gerekçeli karar taraflara tebliğ edildikten sonra iki haftalık istinaf süresi geçince kesinleşir. Taraflar duruşmada veya sonrasında istinaf hakkından feragat ederse karar daha hızlı kesinleşir ve nüfusa işlenir.
Anlaşmalı boşanmadan sonra nafaka artırılabilir mi? İştirak nafakası çocuğun ihtiyaçları ve tarafların ekonomik durumu değiştiğinde artırım davasıyla yükseltilebilir. Yoksulluk nafakasından protokolle feragat edilmişse sonradan talep edilemez; kararlaştırılmışsa artırım davası açılabilir.